YARGITAY KARARI
DAİRE : 6. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/1634
KARAR NO : 2023/1966
KARAR TARİHİ : 23.05.2023

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2716 E., 2021/2512 K.
DAVACILAR : 1- … Grup İnşaat ve Ticaret A.Ş.- … Yapı İnşaat Ticaret Ltd. Şti. Adi Ortaklığı Ortakları 2- … Yapı İnşaat Ticaret Ltd. Şti.
vekili Avukat …
İHBAR OLUNANLAR : 1 – … İnşaat Mühendislik Asansör Makine Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi … Şubesi vekili Avukat …
2- … Asansör Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili Avukat …
DAVA TARİHİ : 08.01.2015
HÜKÜM/KARAR : Kısmen Kabul-Kısmen Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Gaziosmanpaşa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2015/12 E., 2018/225 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraflarca istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalının istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekilince duruşmalı, davalı vekilince duruşmasız olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 23.05.2023 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde davacılar vekili Avukat … ile davalı vekilleri Avukat …, Avukat …, ihbar olunan … Asansör Ltd. Şti. vekili Avukat …’nün gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı yükleniciler vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin 16.09.2011 tarihli sözleşme ile Sultangazi Belediyesi Hizmet Binası Nikah Salonu ve Zeminaltı Otopark İnşaatı İşini üstlendiğini, düzenlenen hakedişlerden sözleşme uyarınca %3 oranında toplam 1.595.613,72 TL nakit teminat kesintisi yapıldığını, nakit teminatın büyük bir kısmının dava dışı şirketlere temlik edildiğini, ancak davacıların, davalı belediyeden temlik edilmeyen 169.607,72 TL iade edilmemiş nakit teminat kesintisinden kaynaklı alacağının bulunduğunu, geçici kabulün onaylanmış olmasına ve tesisin kullanılmasına rağmen müvekkiline ve temlik alan firmalara nakit teminat kesintisinin ödenmediğini, müvekkillerinin muhtelif tarihli yazılarla kesin hesap ve kesin kabul işlemlerinin başlatılmasını talep ettiğini ancak davalı idarenin bu istemlerini reddettiğini belirterek 169.607,72 TL nakit teminat kesintisinin, nakit teminat kesintisinin tümü üzerinden işletilecek faizin, sözleşme dışı yapılan fazla iş bedelinin, onaylı iş artışına ilişkin fiyat farkının ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı iş sahibi belediye vekili cevap dilekçelerinde özetle; geçici kabul tutanağında belirtilen eksikliklerin bir çoğunun giderilmediğini, kesin kabul ve teminatın iadesi şartlarının oluşmadığını, davacının sözleşme dışı iş yapmadığını, onaylı iş artışından kaynaklı alacağının ödendiğini, fiyat farkı talep edemeyeceğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Gaziosmanpaşa 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/12 Esas, 2018/225 Karar ve 16.05.2018 tarihli kararı ile özetle; düzenlenen 25 nolu hakedişte geçici kabul kesintisinin 1.595.613,89 TL olarak yer aldığı, davacının bu hakedişi ihtirazı kayıt sunmadan imzaladığı anlaşıldığından davacının geçici kabul nakit teminat kesintisi alacağı, faizi ile onaylı iş artışı kapsamındaki fiyat farkı alacağının yerinde görülmediğinden bu taleplerinin reddine, asansör yapımı ve doğal granit döşeme kaplaması işinin uygulama projesinde yer almadığından sözleşme dışı ilave iş olarak kabul edildiği, alınan ikinci bilirkişi kurulu raporuna itibar edilerek artan iş tutarı 4.054.410,00 TL’den eksilen iş tutarı 1.149.710,00 TL düşülerek 2.904.700,00 TL iş bedeli alacağının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Nedenleri
1. Davacılar vekili istinaf başvurusunda özetle; fiyat farkı, nakit teminat kesintisi ve faizi taleplerinin reddinin doğru olmadığını belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

2. Davalı vekili istinaf başvurusunda özetle; hükme esas alınan raporda bir bilirkişinin ilave işlere ilişkin ayrık görüşüne karşın, bu çelişki giderilmeden asansörler ve meydan kaplama işlerinin sözleşme dışı iş kabul edilmesinin hatalı olduğunu, dosyaya kazandırılan raporlar arasındaki çelişkinin giderilmediğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özetle; projesi olmayan ve mahal listesinde yer almayan hizmet binası ve nikah salonu asansörlerinin sözleşme dışı iş olarak görülmesi gerektiği, dava konusu meydan kaplamasının sözleşme eki ihale projelerinde donatılı baskı betonu olarak yer aldığı, uygulama projelerinde yer alan malzemenin kullanılmasının taraflar açısından bağlayıcı olduğu, yerinde yapılan granit döşeme uygulamasındaki artış ve eksilişin hesaplara yansıtılması gerektiği, bu anlamda asansör yapımı ve doğal granit döşeme kaplaması işinin uygulama projesinde yer almayan sözleşme dışı iş olarak kabul edilmesinin mahkemece doğru olduğu gerekçesiyle davalının istinaf taleplerinin reddine; davacı tarafın istinaf başvurusunun ise; davacının geçici hakedişleri itirazsız imzalandığından bu hak edişlerde yer alan onaylı iş artışı kapsamındaki fiyat farkı alacağının ödenmesini talep edemeyeceği, bu gerekçe ile bu talebin reddi kararının usul ve yasaya uygun olduğu, ayrıca davacının geçici kabul nakit teminat bedellerinden bir kısmını dava tarihinden önce davalı belediyenin de onayı ile 3. kişilere temlik ettiği, temlik ettiği bu bedellerle ilgili olarak faiz talebinde bulunamayacağından, mahkemece bu talebe dair red kararının da yerinde olduğu, davalı belediyece 30/01/2014 tarihinde geçici kabul tutanağı onaylanarak kesinleştiğinden geçici kabul kesinti bedelinin temlik edilmeyen kısmının davacı yüklenicilere ödenmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçe ile davacının bu talebinin reddedilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf talebinin kısmen kabulü ile, yerel mahkeme kararının kaldırılarak, ilave imalatlara ilişkin talebinin kısmen kabulü ile 2.904.700,00 TL’nin davalıdan tahsiline, davacının geçici kabul nakit teminat kesintisi alacağı talebinin kabulü ile 169.607,72 TL’nin tahsiline, davacının geçici kabul nakit teminat kesintisi faiz alacağı ve onaylı iş artışı kapsamındaki işlere ait fiyat farkı alacağına ilişkin taleplerinin ise reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle, geçici kabul nakit teminat kesintisi faiz alacağı ve onaylı iş artışı kapsamındaki işlere ait fiyat farkı alacağına ilişkin taleplerinin reddine dair verilen kararı temyiz etmiştir.

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirtilen gerekçelerle kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık; eser sözleşmesi uyarınca hakedişlerden kesilen geçici kabul nakit teminat kesintisinin temlik edilmeyen kısmının tahsili, söz konusu nakit teminat kesintisinin tümü için faiz talebi, sözleşme dışı yapılan iş bedelinin ve onaylı iş artışı kapsamında yapılan işlere dair fiyat farkı alacağının tahsili istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6098 Sayılı TBK’nın 470 inci maddesi, sözleşme ve eki ihale mevzuatı.
3. Değerlendirme
1. Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve HMK 355. maddedeki kamu düzenine aykırılık halleri resen gözetilmek üzere istinaf incelemesinin, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılacağı kuralına uygun biçimde inceleme yapılıp karar verilmiş ve verilen kararda bir isabetsizlik görülmemiş olmasına göre taraf vekillerinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
3. Davacı yükleniciler vekili temyizi bakımından;
Taraflar arasında 16.09.2011 tarihinde imzalanan sözleşme ile davacı yükleniciler Sultangazi Belediyesi Hizmet Binası, Nikah Salonu, Zeminaltı Otopark İnşaatı Yapım İşini götürü bedel ile üstlenmişlerdir. İşin devamı sırasında davalı idare tarafından yapılan %9,82’lik iş artışına ilişkin işlerin davacılar tarafından yapıldığı konusunda ihtilaf bulunmamaktadır. Davacı yükleniciler, yapılan bu iş artışı kapsamında fiyat farkı talep etmişler, mahkemece de iş artışının girdiği hakedişe davacıların ihtirazı kayıt koymadan imzaladıkları gerekçesiyle bu talebin reddine karar verilmiş ise de; hakedişe iş artışı kapsamında ödenecek iş bedellerinin girdiği, talep edilen fiyat farkının hakedişe girmediği, hakedişe girmeyen bir kalem için itiraz aranmayacağından bu gerekçe ile bu talebin reddi kararı doğru olmamış ise de, taraflar arasındaki sözleşmenin 18.3. inci maddesi, öngörülemeyen durumlar nedeniyle sözleşme bedelinin %10 una kadar oran dahilinde bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde ilave sürenin gerektirdiği ek sürenin yükleniciye verileceği, 18.4 üncü maddesinde de bu hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Şartnamenin 21/1 inci maddesi uyarınca; Yapım sözleşmelerinde öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin;
a- Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b-İdareye külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik ve ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapı işlerinde sözleşme bedelinin %10 una,…kadar oran dahilinde süre hariç sözleşme ve ihale dökümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.” düzenlemesine yer verilmiştir. Söz konusu düzenleme uyarınca, %10 kapsamında yükleniciye yaptırılacak ilave işte süre hariç sözleşme ve ihale dökümanı hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş olup, bu nedenle davalı idarece sözleşme dışı yapılan ilave işte sözleşme bedellerine göre ödeme yapılması doğru olduğu gibi, sözleşmenin 14.2 inci maddesinde de yükleniciye fiyat farkı verilmeyeceği de düzenlendiğinden mahkemece fiyat farkı talebinin bu gerekçe ile reddine karar verilmesi gerekirken, değinilen gerekçe ile reddine karar verilmesi doğru olmamıştır.
4. Davalı vekilinin temyizi bakımından;
6100 sayılı HMK hükümlerine göre; mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir (266/1). Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler (281/1). Mahkeme, bilirkişi raporundaki eksiklik yahut belirsizliğin tamamlanması veya açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için, bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi, tayin edeceği duruşmada, sözlü olarak açıklamalarda bulunmasını da kendiliğinden isteyebilir (281/2). Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla, tekrar inceleme de yaptırabilir (281/3). Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK 282/1).
Raporu serbestçe değerlendirme yetkisi, hakimin, bilirkişinin yerine geçerek hakimlik mesleği dışında özel ve teknik bilgi gerektiren bir durumda şahsi bilgisi ile karar verebileceği anlamına gelmez. Bilirkişi raporları arasında çelişki olduğu ve bu çelişkinin giderilmesi teknik bilgiyi gerektirdiği takdirde, hakim bu çelişkiyi giderecek rapor almalıdır. Bu şekilde çelişkiyi gideren rapor almaksızın raporlardan birini esas alarak karar verilmesi halinde hakimin özel ve teknik bilgi gerektiren bir durumda şahsi bilgisi ile karar verdiği gibi bir sonuç ortaya çıkacaktır.
Yukarıda yapılan açıklama ve sözü edilen kurallarla birlikte somut olay değerlendirildiğinde; hükme esas alınan ikinci bilirkişi kurulu raporunda, meydan kaplamasının donatılı baskılı beton yerine granit yapılması ve hizmet binası ile nikah salonunda yapılan asansörler sözleşme dışı iş olarak değerlendirilmiş ve buna göre davacının bakiye iş bedeli hesaplanmış ise de; ikinci rapor heyetinde yer alan bilirkişilerden inşaat yüksek mühendisi … tarafından ayrık rapor düzenlendiği, ayrık raporda söz konusu bu işlerin uygulama projelerinde gösterildiği, sözleşme dışı iş olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Böylelikle hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı çıktığı ve raporlar arasında çelişki olduğu, mahkemece bu çelişki ve davalının teknik itirazları giderilmeden karar verildiği anlaşılmıştır. Mahkemece gerçeğin ortaya çıkması için HMK’nın 281/3. maddesi uyarınca yeniden seçilecek konusunda uzman teknik bilirkişilerden gerekirse yerinde keşif de yapılarak raporlar arasındaki çelişkiyi giderecek, gerekçeli ve Yargıtay denetimine elverişli rapor alınarak sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken, bu hususlar üzerinde durulmadan eksik inceleme ve yanlış değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamış, kararın bozulması uygun bulunmuştur.

VI. KARAR,
Açıklanan sebeplerle;
1. “Değerlendirme” bölümünün “2.” bendinde açıklanan nedenlerle taraf vekillerinin diğer temyiz
itirazlarının reddine, kararın “3.” bentte belirtilen nedenlerle davacı yükleniciler, “4.” bentte belirtilen
nedenlerle davalı iş sahibi yararına Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

2. 8.400,00 TL duruşma vekalet ücretinin taraflardan karşılıklı alınarak Yargıtay duruşmasında vekille
temsil olunan diğer taraflara verilmesine,

Peşin alınan harcın istek halinde iadesine,

Dosyayı kararı veren İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesine gönderilmesine,

23.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.