YARGITAY KARARI
DAİRE : 9. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2016/15653
KARAR NO : 2017/6592
KARAR TARİHİ : 17.04.2017
MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ
DAVA : Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti ve ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Hüküm süresi içinde davacı … davalılardan 1-… Yapı Endüstri Ve Tic. A.Ş. 2-… Harita Teknik Müh. İnş. Turz. Tic. Ltd. Şti. avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Y A R G I T A Y K A R A R I
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı, davalılara ait işyerinde demir ustası olarak çalışırken iş sözleşmesinin işverence haksız şekilde fesh edildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma, bir kısım aylık ücret, hafta tatili, yıllık izin, ulusal bayram ve genel tatil alacaklarının tahsilini, istemiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı …Şirketi vekili, davacı işçi ile davalı işveren arasında her hangi bir iş ilişkisi bulunmadığını, Emaar A.Ş.’nin, davacı işçinin çalıştığı işi, davalı … A.Ş.’ye “anahtar teslim” biçiminde ihale ettiğini ve ihale makamı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
Davalı … Tic. A. Şirketi vekili, davacı işçinin, diğer davalı … Ltd. Şti. işçisi olarak çalıştığını, davacı ile davalı … A.Ş. arasında her hangi bir iş ilişkisi bulunmadığını ayrıca davacı işçinin işçilik alacaklarının ödendiğini ve davacının hem … A.Ş.’yi hem de Hartem Ltd. Şti.’yi ibra ettiğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.
Davalı … Müh. İnş. Turz. Tic. Ltd. Şirketi vekili ise, davacı işçinin, davalı işverene ait işyerinde demir ustası olarak görev yaptığını, işin bitmesi nedeniyle iş sözleşmesinin fesh edildiğini, işçinin, davalı işvereni ibra ettiğini ve kendisine bunun karşılığında ödeme yapıldığını, fazla çalışması olmadığı gibi hafta tatili, resmi tatil ve genel tatil izinleri ile yıllık ücretli izinlerini kullandığını, savunarak davanın reddini istemiştir.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacı işçinin, davalı … Ltd. Şti.’ye ait işyerinde çalıştığı, davalı … Ltd. Şti.’nin alt işveren, diğer davalı … A.Ş.’nin ise asıl işveren olduğu ve bu iki davalının davacı alacaklarından sorumlu olduğu, diğer davalı …Ş.’nin ise, “ihale makamı” olduğu bu davalı yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiği, diğer davalılar yönünden ise, iş sözleşmesinin davalılarca haksız şekilde fesh edildiği buna göre davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı ayrıca fazla çalışma, hafta tatili, bir kısım aylık ücret, yıllık izin ve genel tatil ücreti alacakları da olduğu gerekçesi ile davalı …Ş. ye yönelik dava red edilip diğer davalılar yönünden davanın kısmen kabulüne, karar verilmiştir.
D) Temyiz:
Kararı davacı ile davalılar Hartem Harita Teknik Müh. İnş. Turz. Tic. Ltd. Şirketi ve … Yapı Endüstri ve Tic. A. Ş. vekili temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
1-Davacının dava dilekçesinde taleplerinin net yada brüt olduğunu açıklamaması ve ıslahı net alacak tutarlarına göre yapması karşında davacının talebinin net olduğuna yönelik Mahkeme kabulu yerindedir.
2-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacı ile davalılar Hartem Harita Teknik Müh. İnş. Turz. Tic. Ltd. Şirketi ve … Yapı Endüstri ve Tic. A. Ş. vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
3-Somut uyuşmazlıkta davalı …Ş. ile diğer davalılar arasında asıl-alt işveren ilişkisi olup olmadığı, adı geçen şirketin anahtar teslimi iş verip vermediği uyuşmazlık konusudur.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 2/6 maddesi uyarınca, “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir.
Alt işverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır.
Asıl alt işveren ilişkisinin gerçekleşmesi için, asıl işverenin mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işi yada asıl işin bir bölümünü alt işverene vermesi gerekir. Verilen iş, mal veya hizmet üretimine ilişkin olmayan bir iş ise, bu tür bir ilişki doğmaz.
Alt-asıl işveren arasındaki ilişki, niteliğine göre, eser, taşıma, kira gibi sözleşmelere dayanır. Alt işveren üstlendiği işi sözleşme koşulları doğrultusunda, ama kendi adına ve bağımsız bir biçimde yürütür. Çalıştırdığı işçilerle kendi adına iş sözleşmesi yapar; gerekli talimatları verir; işçilere ücretlerini kendisi öder; ücret bordrolarını düzenler; SSK primlerini yatırır.
Öncelikle asıl iş, yardımcı iş ve anahtar teslimi iş kavramları üzerinde durmak gerekir.
Asıl iş, mal ve hizmet üretiminin esasını oluşturan iştir ve bu iş doğrudan üretim organizasyonu içinde yer alır ve üretimin zorunlu unsurdur. Asıl işverenin faaliyet alanına göre belirlenir.
Yardımcı iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber, doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan, ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan iştir.
Anahtar teslimi işten bahsedilmesi için;
Alt işverenin asıl işverenden aldığı işin,
Asıl işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşıması,
İşyerindeki üretimle ilgisinin olmaması veya asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmaması, verilen işin asıl iş yada yardımcı iş niteliğinde olmayıp, başkaca bağımsız bir iş olması gerekir.
Burada önemli olan asıl işverene ait “iş” kavramının hangi iş olduğudur. Asıl işverene ait olan ve alt işverenin yapacağı iş, asıl işverenin ürettiği mal ve hizmet süreci içinde veya tamamlayıcı olmalıdır.
İşin bir bölümünde işçi çalıştırmayan, işin tamamını anahtar teslimi ve ihale yolu ile başkasına devreden ve işten elini çeken kişi asıl işveren olarak nitelendirilemez.
Görüldüğü gibi anahtar teslimi işte, işverenin asıl faaliyet alanı olan mal ve üretim alanı dışında bir yapım işi sözkonusudur.
Bu anlamda asıl işverenin faaliyet alanı olmadığı ve devamlılık göstermediği sürece anahtar teslimi sureti ile verilen yapım ve inşaat işleri, mal ve hizmet üretimine ilişkin işler olarak kabul edilemez. Zira bir kişinin faaliyet alanı yapım ve inşaat işi ise bu zaten asıl iş kapsamında değerlendirilir. Asıl iş için ise mal ve hizmet üretim unsuru aranmaz.
Mahkemece, “ihale makamı” olduğu gerekçe ile davalı …Ş. ye yönelik dava red edilmiş ise de bu karar eksik incelemeye dayalıdır.
Davacının… Gayrımenkul Geliştirme A.Ş. ye ait proje inşaatında de çalıştığı anlaşılmakta olup adı geçen davalıya ait Ticaret sicil kayıtları getirtilip şirketin kuruluş amacı ile iştigal sahası saptanıp inşaat yapma-yaptırma var ise asıl işveren olarak kabulü aksi halde sorumlu olmayacağı yukarda açıklanan ilkeler kapsmaında değerlendirilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.
Eksik inceleme ve araştırma ile, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine yönelik yeterli gerekçe de oluşturulmadan sonuca gidilmesi hatalıdır.
4-Davalı … Müh. İnş. Turz. Tic. Ltd. Şirketi vekili, fesih sonrası davacıya, haklarına karşılık banka kanalı ile ödeme yapıldığını savunmuştur. İlgili banka kaydına göre davacı hesabına bir kısım ödeme yapıldığı görülmüş olup Mahkemece bu ödemeye karşı davacının beyanı tespit edilerek söz konusu ödemenin davacı alacaklarından mahsubu gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
5-Davacının davalı işyerinde fazla çalışma yapıp yapmadığı hususunda taraflar arasında uyuşmazlık vardır.
Söz konusu alacağın varlığını ipatlama yükü davacı da olup davacı delil olarak tanık beyanlarına dayanmıştır.
Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacı tanık beyanlarına göre davacının fazla çalışma yaptığı kabul edilip buna göre hesaplama yapılmıştır.
Dinlenen davacı tanıklarının beyanları birbiri ile çelişkili olduğu gibi davalı tarafça da aynı tanıkların başka davalarda çalışma saatleri ile ilgili farklı beyanda bulunduklarına yönelik duruşma zabıtları sunulmuştur.
Mahkemece, davacı tanıkları yeniden dinlenip bahsedilen farklı davalardaki beyanları da sorularak ifadelerdeki çelişki gidirilmeli ve davalı tanık beyanları da bir değrelendirmeye tabi tutularak fazla çalışma alacağı belirlenmelidir.
Eksik inceleme ve araştırma ile hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 17/04/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.