YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/68
KARAR NO : 2023/471
KARAR TARİHİ : 18.01.2023

MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1427 E., 2022/1946 K.
…
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sarıkaya Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2017/80 E., 2021/51 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer’i müdahil kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer’i müdahil vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili özetle davacı davalıya ait iş yerinin … şubesinde 01.01.2000 ile 30.04.2016 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığı, bu tarihlerden sadece davalı tarafından 13.09.2012 ile 30.04.2016 tarihleri arasında sigortalarının bildirildiği belirtilerek hizmet tespiti talebinde bulunmuştur.

II. CEVAP
Davalı cevap dilekçesinde özetle, davacının iddialarının doğru olmadığı, davalının bahsettiği dönemde çalışmalarının olmadığı, davacının çalıştığı dönemlere ilişkin sigortaya bildirim yapılıp pirmlerinin yapıldığı, davanın hak düşürücü süreye tabi olduğu nedeniyle davanın reddini talep etmiştir.
Fer’i müdahil … vekili cevap dilekçesinde özetle; hizmet tespitine ilişkin davaların kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde araştırılması gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tanık beyanlarından davacının davalı iş yerinde çaycılık, temizlik, getir götür işleri, taşıma, yükleme ve boşaltma işlerini yaptığı, bu işleri dönemsel olarak değil sürekli olarak yaptığı, davalı işyerinde çalıştığı süre boyunca başka bir yerde çalışmadığı, emir ve talimatları kooperatif yöneticilerinden aldığı anlaşıldığı, davacının çalışmasının başlangıcı yönünden en eski makbuzun tarihinin 29.09.2006 tarihli olduğu, son makbuzun tarihinin ise 08.04.2016 tarihli olduğu dikkate alınrak ve dava konusu dönemde yapılan bildirimler dışlanarak;
Davanın kısmen kabulü ile
-Davacının 29.09.2006 – 12.09.2012,
-19.12.2012 – 04.03.2013
-01.05.2013 – 12.05.2013
-01.10.2013 – 09.10.2013
-01.01.2014 – 10.03.2014
-01.05.2014 – 06.06.2014
-30.08.2014 – 08.04.2016 tarihleri arasındaki dönemde davalı iş yerinde sigortalı çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer’i müdahil kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili, davalı kurumun 4000’den fazla üyesi bulunan bir çiftçi kuruluşu olduğunu bu nedenle sigortasız kimsenin çalıştırılmadığını, davacının davalı yanında düzenli bir çalışmasının bulunmadığını, ara ara gelip hamaliye hizmeti verdiğini ileri sürerek davanın reddi gerektiğini istinaf konusu yapmıştır.

Fer’i müdahil vekili, hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, davacının net olarak hangi tarihte işe başladığının tanık beyanlarından anlaşılmadığını ileri sürerek davanın reddi gerektiğini istinaf konusu yapmıştır.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekilinin ve fer’i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b.1 inci maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer’i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü hususlar ile birlikte İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer’i müdahil kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü hususlar ile birlikte İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) Dava, 506 sayılı Kanun’un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re’sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Eldeki davada Mahkemece verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Eldeki somut olayda, davacının SGK hizmet dökümüne göre dava konusu dönemde, 03.09.2012 – 18.12.2012, 05.03.2013 – 30.04.2013, 13.05.2013 – 30.09.2013, 10.10.2013 – 31.12.2013, 11.03.2014 – 30.04.2014, 07.06.2014 – 29.08.2014 tarihleri arasında davalı işyerinden davacı adına hizmet bildiriminde bulunulduğu, dava konusu dönemde ayrıca 07.06.2014-29.08.2014 arası … sicil sayılı… köylerine hizmet götürme birliği işyerinden adına hizmet bildirilmiş olduğu, dinlenen tanıklardan bir kısmının davacının davalı iş yerinde çaycılık, temizlik, getir götür işleri işlerini yaptığını, bir kısmının ise gübre geldiğinde taşıma, yükleme ve boşaltma ve köylülere dağıtma işinde çalıştığını belirtmiş olmasına karşılık, mahkemece tanık beyanları arasındaki çelişkilerin giderilmediği ve davacının ne olarak nasıl çalıştığının ortaya konulamadığı anlaşılmıştır. Ayrıca yukarıda belirtildiği üzere 2012-2014 yılları arasındaki çalışmaları da aralıklı olarak bildirilmiş olması, bunun yanında 2014 yılında dava dışı … köylerine hizmet götürme birliği işyerinden bildirimlerin yapılmış olması karşısında davacının çalışmasının sürekli olup olmadığı hususunda etraflıca araştırma yapılmadığı görülmüştür.

Mahkemece yapılacak iş; davacının davalı kooperatfte yaptığı iş, nasıl çalıştığı tam olarak belirlenmeli, kooperatife gübre vs. gelme dağıtma işleri tespit edilerek kooperatif kapasitesi ortaya konulmalı, kooperatif tarafından bildirilen çalışanların olduğu da gözetilmek suretiyle bildirimsiz çalışma yapılmasına gerek olup olmadığı belirlenmeli, ayrıca davacının geçimi için tarımla uğraşıp uğraşmadığı, kendi işinde çalışıp çalışmadığı hususu üzerinde de durulmalı, uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz giderinin istek halinde ilgiliye iadesine,

18.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

…