YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2020/8398
KARAR NO : 2021/13866
KARAR TARİHİ : 10.11.2021
Bölge Adliye
Mahkemesi : … Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesi
Dava, prime esas kazanç üst sınırından yaptığı prim ödemelerinin 4/1-a kapsamında tavan üzerinden sayılması gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, … Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi …Hukuk Dairesince verilen kararın, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM
Davacı vekili, müvekkilinin ortağı olduğu şirketten 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a kapsamındaki sigortalılığının iptal edilerek aynı dönemler için 4/1-b kapsamında sigortalı sayıldığını, 4/1-a kapsamındaki primlerinin 4/1-b kapsamındaki primlerine aktarıldığını ancak aktarma işleminde 4/1-a primlerinin tavandan olmasına rağmen 4/1-b primlerinin alt sınır üzerinden kabul edilerek prim aktarımı yapıldığını, bu şekilde müvekkilinin yaşlılık aylığına esas kazançlarında azalma ve giderek daha düşük yaşlılık aylığı tahsisine neden olacağını, bu işlemin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek müvekkilinin prime esas kazanç üst sınırından yaptığı prim ödemelerinin 4/1-a kapsamında da tavan üzerinden sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II-CEVAP
Davalı kurum vekili, müvekkili kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
“1-Davacının davasının kabulüne,
A-Davacının 4/I-a sigortalılık sürelerine ilişkin iptal edilen primlerinin sigortalı payının 4/I-b sigortalılığı primlerine aktarılması gerektiğinin tespitine,
B) Davalı Kurum tarafından tespit edilenler dışında
2010/05 döneminde 1.678,70 TL kazancın eksik bildirilen 1.046,90 TL kazancının daha
2010/06 döneminde 1.945,15 TL kazancın eksik bildirilen 1.216,15 TL kazancının daha
2010/07 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2010/08 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2010/09 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2010/10 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2010/11 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2010/12 döneminde 2.116,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.355,50 TL kazancının daha
2011/01 döneminde 1.821,97 TL kazancın eksik bildirilen 1.025,47 TL kazancının daha
2011/02 döneminde 1.821,97 TL kazancın eksik bildirilen 1.025,47 TL kazancının daha
2011/03 döneminde 1.863,48 TL kazancın eksik bildirilen 1.066,98 TL kazancının daha
2011/04 döneminde 1.936,96 TL kazancın eksik bildirilen 1.140,46 TL kazancının daha
2011/05 döneminde 1.936,96 TL kazancın eksik bildirilen 1.140,46 TL kazancının daha
2011/06 döneminde 1.936,96 TL kazancın eksik bildirilen 1.140,46 TL kazancının daha
2011/07 döneminde 2.081,42 TL kazancın eksik bildirilen 1.244,42 TL kazancının daha
2011/08 döneminde 2.124,69 TL kazancın eksik bildirilen 1.287,69 TL kazancının daha
2011/09 döneminde 2.124,69 TL kazancın eksik bildirilen 1.287,69 TL kazancının daha
2011/10 döneminde 2.124,69 TL kazancın eksik bildirilen 1.287,69 TL kazancının daha
2011/11 döneminde 2.124,69 TL kazancın eksik bildirilen 1.287,69 TL kazancının daha
2011/12 döneminde 2.124,69 TL kazancın eksik bildirilen 1.287,69 TL kazancının daha
2012/01 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/02 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/03 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/04 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/05 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/06 döneminde 2.505,39 TL kazancın eksik bildirilen 1.618,89 TL kazancının daha
2012/07 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2012/08 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2012/09 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2012/10 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2012/11 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2012/12 döneminde 2.658,00 TL kazancın eksik bildirilen 1.717,50 TL kazancının daha
2013/01 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/02 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/03 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/04 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/05 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/06 döneminde 2.765,61 TL kazancın eksik bildirilen 1.787,01 TL kazancının daha
2013/07 döneminde 2.886,91 TL kazancın eksik bildirilen 1.865,41 TL kazancının daha
2013/08 döneminde 2.886,91 TL kazancın eksik bildirilen 1.865,41 TL kazancının daha
2013/09 döneminde 384,92 TL kazancın eksik bildirilen 248,72 TL kazancının daha tespitine” karar verilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
“1-Davacı ile davalı Kurumun istinaf istemlerinin reddine” karar verilmiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davacı vekili, işveren ve işçi hissesinin tamamının aktarılması gerektiğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı vekili, eksik inceleme nedeniyle kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
5510 sayılı Kanun’un 4/1-a kapsamındaki sigortalılığının iptal edilerek aynı dönemler için 4/1-b kapsamında sigortalı sayıldığını, 4/1-a kapsamındaki primlerinin 4/1-b kapsamındaki primlerine aktarıldığını ancak aktarma işleminde 4/1-a primlerinin tavandan olmasına rağmen 4/1-b primlerinin alt sınır üzerinden kabul edilerek prim aktarımı yapıldığını, bu şekilde müvekkilinin yaşlılık aylığına esas kazançlarında azalma ve giderek daha düşük yaşlılık aylığı tahsisine neden olacağını, bu işlemin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek müvekkilinin prime esas kazanç üst sınırından yaptığı prim ödemelerinin 4/1-a kapsamında da tavan üzerinden sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiş, Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırma ve incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.
Davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Kanun’un “Sigortalılık Hallerinin Birleşmesi” başlıklı 53. maddesinde; “(Değişik birinci fıkra: 13/2/2011-6111/33 md.) Sigortalının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statüleri ile (c) bendinde yer alan sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (a) ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statülerine tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde ise aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Ancak, sigortalılık hallerinin çakışması nedeniyle Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılığı esas alınanlar, yazılı talepte bulunmak ve Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı ve üst sınırına ilişkin hükümler saklı olmak kaydıyla, esas alınmayan sigortalılık statüsü kapsamında talep tarihinden itibaren prim ödeyebilirler. Bu şekilde ödenen primler; iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar yönünden, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde, kısa vadeli sigorta kollarından sağlanan diğer yardımlar ile uzun vadeli sigorta kollarından sağlanan yardımlar yönünden ise Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde değerlendirilir. Bu fıkra hükümlerine göre ödeme talebinde bulunulduğu halde ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenmeyen primlerin ödenme hakkı düşer. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi ile aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda, (b) bendinin (4) numaralı alt bendi dışındaki diğer sigortalılık durumu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında muhtar sigortalılığı ile aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda muhtar sigortalılığı dikkate alınır.
(1) (Ek fıkra: 17/4/2008-5754/33 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilemezler. (Ek fıkra: 17/4/2008-5754/33 md.) İsteğe bağlı sigortalı olanların 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamına tabi olacak şekilde çalışmaya başlamaları halinde, bu Kanunun 51 inci maddesinin üçüncü fıkrası saklı kalmak kaydıyla isteğe bağlı sigortalılık hali sona erer.
Sigortalının, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan sigortalılık halleri ile 5 inci maddenin (a) ve (e) bentlerine tâbi sigortalılık hallerinin çakışması halinde, 4 üncü madde kapsamında sigortalı sayılır ve birinci fıkra hükmü uygulanır. Birinci fıkra hükmü saklı olmak üzere sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir.” hükmü yer almaktadır.
5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinde ise; “Bu Kanun gereğince alınacak sigorta prim oranları aşağıdaki şekildedir:
a) Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının % 20’sidir. Bunun % 9’u sigortalı hissesi, % 11’i işveren hissesidir.
b) Bu Kanunda belirtilen fiilî hizmet zammı uygulanan işlerde çalışan sigortalılar için uygulanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, (a) bendinde belirtilen % 20 oranının, her yıl için 40 ıncı maddeye göre eklenen fiilî hizmet gün sayısının 360’a bölümü sonucu bulunacak oranda artırılması suretiyle belirlenir. Bu şekilde bulunan oran ile (a) bendinde belirtilen % 20 oranı arasındaki farka ait primin tamamı işveren tarafından ödenir.
c) Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre % 1 ilâ % 6,5 oranları arasında olmak üzere, 83 üncü maddeye göre Kurumca belirlenir. Bu primin tamamını işveren öder.
d) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen öğrenciler ile (e) bendinde belirtilen kursiyerler için prim oranı prime esas kazançlarının % 1’idir. Kursiyerlerin prime esas günlük kazançlarının hesaplanmasında prime esas günlük kazanç alt sınırı dikkate alınır. Aday çırak, çırak ve meslekî eğitim gören öğrencilerin prime esas kazancı ilgili kanunlarında belirtilen şekilde uygulanır.
e) Yaşlılık aylığı almakta iken bu Kanuna tâbi bir işte çalışanlara uygulanacak sosyal güvenlik destek primi oranı (a), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen prim oranlarının toplamı kadardır. Sigortalı ve işveren hissesi bu bentlerde belirtilen oranlardadır.
f) Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tâbi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın % 12,5’idir. Bu primin % 5’i sigortalı, % 7,5’i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanların genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın % 12’sidir.
g) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar (a), (c) ve (f) bentlerindeki prim oranlarının toplamı üzerinden, şayet sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışıyorlar ise (e) bendinde belirtilen prim oranlarının toplamı üzerinden primlerini öderler.
Devlet, sigortalının prime esas kazancı esas alınarak; malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için % 5 oranında; genel sağlık sigortası için ise % 3 oranında katkı yapar. Devlet katkısı, Kurumun ay itibarıyla tahsil ettiği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri olarak hesaplanır. Devlet katkısının ödenmesine ilişkin usûl ve esaslar, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenir.
Somut olaya dönüldüğünde, davacının dava dışı işyerinde 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a maddesi kapsamında geçen çalışmalarının iptal edildiği ve kurum tarafından çalışmaların, şirket ortaklığı nedeniyle aynı Kanun’un 4/1-b bendi kapsamında sayılarak prim kesintilerinin 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesi uyarınca aktarıldığı ancak işçi ve işveren hissesi oranları daha yüksek olmasına rağmen Bağ-Kur sigortası olarak sigorta primlerinin aktarılması aşamasında primlerin taban oran ve asgari ücret üzerinden hizmet cetveline işlendiği, davacı tarafından kurum işleminin iptaline yönelik olarak açılan davanın reddedilerek kesinleştiği, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda yalnızca işçi payına düşen prim miktarının esas alınması isabetli ise de; 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesi kapsamında hesabın hatalı yapıldığı, işçi payına düşen prim karşılığının doğru belirlenmediği anlaşılmakla; infazda tereddüt yaratmayacak şekilde yeniden hesap raporu alınarak varılacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme sonucu, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O hâlde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve … Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesinin taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : … Bölge Adliye Mahkemesi …. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, Üye …’ın muhalefetine karşı, Başkan … ve Üye …, …, …’nın oyları ve oy çokluğuyla 10.11.2021 gününde karar verildi.
KARŞI OY GEREKÇESİ
1. Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık, “4/b kapsamında çalışmasına rağmen primleri 4/a kapsamında bildirilen ve sigortalının istemi üzerine primleri 4/b kapsamına aktarılan davacının primlerinden işveren payının aktarılıp aktarılmayacağı” noktasında toplanmaktadır.
2. Kurumun asgari prim ödemesi üzerinde aktarması üzerine, sigortalı davacı tarafından açılan davada, hükme esas bilirkişi raporunda, 4/a kapsamında primden işveren payı düşülerek yapılan hesaba itibar edilerek, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
3. Tarafların temyizi üzerine çoğunluk görüşü ile işveren payının primden düşmesi gerektiği kabul edilmekle birlikte, hükme esas hesap raporunun denetime elverişli olmadığı gerekçesi ile kararın bozulmasına karar verilmiştir.
4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 53/5 maddesine göre “Birinci fıkra hükmü saklı olmak üzere sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir”. Anılan düzenlemede çok açık şekilde “başka sigortalılık hali için ödenen primin, esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve bu halde geçmiş kabul edileceği” belirtilmiştir. Burada ödenen primin işçi veya işveren payına göre ayrılacağı açıklanmamıştır.
5. Kaldı ki davacı sigorta bildirimleri yapılan şirkette ortaktır. Kişi-organ vasfındadır. Bu durumda bu kişi için primleri ödeyenin işveren olduğundan sözedilemez. 4/a kapsamında ödenen primlerin tamamının ayrım yapılmaksızın 4/b sigortalılığına aktarılması gerekir.
6. Davacı tarafın bu yöndeki temyizi yasaya uygun olduğundan kararın bu nedenle de bozulması gerektiği düşüncesinde olduğumdan, çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne katılınmamıştır.