YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/14493
KARAR NO : 2023/130
KARAR TARİHİ : 11.01.2023

MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/246 E., 2022/2149 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : … 20. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/512 E., 2020/346 K.

Taraflar arasındaki yol yardımlarının prime esas kazanca dahil olmadığının tespiti ile yasal faiziyle tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin 01.06.2006 – 31.12.2006 tarihleri arasında … Ulaşım Sanayi ve Tic.A.Ş. bünyesinde 4.8122.01.01.1141409.34.33-72 sicil numaralı iş yeri ile temizlik hizmeti işini yürüttüğünü, iş yerinde çalışan işçilere ödenen yol-yemek yardımlarından haksız olarak prim ve işsizlik sigortası primi kesildiğini, oysa yol ve yemek yardımı ödemelerinin 506 sayılı Kanun’un 77/2 nci maddesi gereğince prime esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğini, fazladan ödenen primlerin iadesi için yapılan başvurunun davalı Kurum tarafından reddedildiğini ileri sürerek, davalı Kuruma ödenmiş ve davalı Kurum tarafından yasal dayanağı olmaksızın yanlış ve yersiz olarak alınmış sigorta primleri ile işsizlik sigortası primlerine ilişkin olarak 59.209,83 TL yol ve fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydı ile şimdilik 790,17 TL alacağın toplamda 60.000,00 TL’nin her aya ait primin ticari faizi ile birlikte davalı Kurumdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı kurum vekili, Kurum işleminin yerinde olduğu davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk derece mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kısmen kabulü ile; davacı tarafından yol yardımlarından dolayı ödenen toplam 59.207,87 TL yersiz prim ödemesinin davalı kuruma ödendiği tarihi takip eden ay başından dava tarihine kadar işlemiş 50.777,25 TL faizi ile birlikte davacı şirkete iadesine fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı şirket vekili, sunmuş oldukları emsal kararlar doğrultusunda ve resen gözetilecek sebeplerle kararın reddedilen kısmının kaldırılması için istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı kurum vekili, davanın 7 günlük itiraz süresi geçtikten sonra açıldığını ve müvekkili kurum tarafından yapılan işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında; “davacı şirketin sigortalılarına ödediği yol paralarından sigorta primi ile işsizlik sigortası primi kesilen dönem 01.06.2006 – 31.12.2006 tarihleri arası olup, kesilen bu primler yanlış ve yersiz kesilen prim niteliğinde olduğundan, davacı işveren tarafından yersiz ödenen primlerin iadesinin 17.05.2016 tarihinde talep edilmiş olduğu dikkate alındığında ve 17.05.2016 tarihinden itibaren 10 yıl geriye gidildiğinde 17.05.2006 tarihine ulaşılmakta olup, bu durumda yol yardımı ödemelerinden kesilen sigorta primi ve işsizlik sigortası primi işveren hisselerinin davacı şirkete iadesi gerektiği” gerekçesi ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, yol yardımının prime esas kazanç niteliğinde olmadığının tespiti ile yapılan kesintinini tahsili tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 4958 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesi ile değişik 77 nci maddesi olup, anılan maddede; “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:
a)Sigortalıların o ay için hak ettikleri ücretlerin,
b)Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,
c)İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur…” denilmektedir. “Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur” bölümü 4958 sayılı Kanun ile anılan maddenin ikinci fıkrasına son cümle olarak eklenmiştir.

Diğer taraftan, 506 sayılı Kanun’un, 01.01.2004 tarihinde yürürlüğe giren 77 nci maddesindeki değişiklikle; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca açıklanan muafiyet miktarlarını aşan nakden ödenen yemek yardımlarının prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi gerektiği düzenlenmiş olup, 29.01.2004 tarih ve 25361 sayılı RG de yayımlanan “Sigorta Primlerinin Hesabına Esas Tutulacak Kazançların Aylık tutarının Tespitinde Nazara Alınmayacak Yemek Parası ile Çocuk ve Aile Zamlarının Günlük ve Aylık Tutarının tespitine İlişkin tebliğ’in 4. maddesine göre; sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemelerin işyerinde veya müştemilatında yemek verilememesi şartıyla fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için her yıl belirlenen günlük asgari ücretin %6 sının yemek verilecek olan gün sayısı ile çarpılması sonucu bulunacak miktar, prime esas kazanç matrahına dâhil edilemeyeceği” öngörülmüştür.

Görüldüğü gibi, anılan madde hükmünde hangi kazançların prim hesabına esas alınamayacağı sayma yöntemiyle belirlenmiş olup, Türk hukukunda egemen olan kurala göre, ayrık hükümler genişletici değil, daraltıcı yoruma tabidirler ve anılan kural, 23.05.1960 tarihli 11/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulanmıştır.

Bu kararda sigortalılara ödenen yol paralarının ayni yardım niteliğinde bulunduğu sonucuna varılmış ve prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınamayacağı görüşü benimsenmiştir. Bunun dışında Yargıtay uygulamasında bazı kararlarda, teknik personele ödenen şantiye ve arazi zammını, hasta sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen araç ücreti, çiğden verilen erzak, elbise dikiş ücreti, yakacak ve yakıt parası ve toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen yemek parası aynî yardım niteliğinde görülmüştür. Anılan nitelikte ödemelerde, ödeme yapılan süreye ilişkin herhangi bir ayrım yapılmamıştır.

Uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere ücret, görülen bir işin karşılığında çalışana işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakden ödenen meblağdır. Bu duruma göre işverence ödenen yol yardımı ödemesini, görülen bir işin karşılığı değil, 506 sayılı Kanun’un 77/2 nci maddesinde sayılan istisnalar kapsamında ücrete dâhil edilmeyecek ödemeler arasında yer alan” ayni yardım” olarak tanımlamak ve yol yardımının nakden verilmiş olması nedeniyle bu yardımın niteliğini değiştirmemek gerekir.

3. Değerlendirme
1.Eldeki davada, davacı tarafından çalıştırıldığı belirtilen sigortalılarına yol yardımları yapılıp yapılmadığı ile yapılmış ise miktarının ve davalı Kurumca bu miktarın prime tabi tutulduğunun yöntemince belirlenmesi ve alacağın ispatı gerekirken bu yönde bir araştırmanın yapılmaması da bozma nedenidir.

2. Mahkemece, davacının ihaleli olduğu anlaşılan bu iş nedeniyle açtığı işyerinde çalıştırdığını iddia ettiği ve her bir sigortalıya ödenen ücretlere ilişkin olarak inceleme yapılması gereğinin gözetilmemesi ve sigortalılar hakkında esas alınan prime esas kazanç matrahı içerisinde yol yardımının olup olmadığının ve davalı kurumun bu tutarları prime esas kazanç matrahı içerisinde değerlendirerek prime tabi tuttuğu iddiasına ilişkin olgunun dava dosyasına henüz yansıtılmaması karşısında, öncelikle her bir sigortalı hakkında davalı Kurumun esas aldığı prime esas kazançları gösterir belgelerin celbi ile yol yardımlarına dair yapıldığı belirtilen ödemelerin bu belgelerde açıkça belirtilip belirtilmediği, davalı kurumun işçilere dair sayılan belgeleri almasına ve yapılan yol yardımlarının varlığından haberdar olmasına rağmen prime esas kazaca tabi tuttuğuna ilişkin olguların tespit edilmesi ve ödemelerin varlığına ilişkin olarak sigortalı imzalı günlük tediye fişlerinin ve ücret bordrolarının dosyaya kazandırılması ve bu aşamadan sonra, davalı kurumca yol yardımlarının sigorta primine esas kazanç matrahı içerisine dâhil edildiğine ilişkin iddianın irdelenmesi sonucuna göre davacı şirketin alacağının varlığı net bir şekilde ispatlandıktan sonra bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.