YARGITAY KARARI
DAİRE : 21. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2009/4758
KARAR NO : 2010/3691
KARAR TARİHİ : 01.04.2010

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, davalı işveren nezdinde 9.6.1994-31.12.2004 tarihleri arası çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalılardan Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
K A R A R

Dava, davacının davalı şirketlere ait iş yerinde 09.06.1994 – 31.12.2004 tarihleri arasında 506 sayılı Yasa’ya tabi zorunlu sigortalı olarak kesintisiz çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemece davalı … Modüler Mob. San. Tic. Ltd. Şirketi aleyhine açılan davanın reddine,3501199421552 sigorta sicil. numaralı davacı …’nın davalı işveren … İç Mimari Mob. Dek. San. Tic. Dağ. Paz. Ltd. Şirketi’ ne ait; a) 306655.35 nolu işyerinde; 09.06.1994 – 06.01.1997 tarihleri arasında asgari ücretle 927 gün çalıştığının, 532 günlük çalışmasının Kuruma bildirildiği, 395 günlük çalışmasının bildirilmediğinin,b) 1114263.35 nolu işyerinde 16.01.1999 – 09.12.2004 tarihleri arasında aralıklı olarak ve asgari ücretle 1295 gün çalıştığının, 1295 günlük çalışmasının tümünün Kuruma bildirildiğinin tesbitine,fazla talebin reddine, karar verilmiştir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden,davalı … Mob. Dek. San. Tic. Dağ. Paz.Ltd.Şti. tarafından, davacının 09.06.1994 , 16.01.1999 , 12.09.2003 , 19.02.2004 tarihlerinde işe girdiğine dair işe giriş bildirgelerinin Kuruma verildiği,06.01.1997 , 07.06.2003 , 07.11.2003 , 09.12.2004 tarihlerinde işten çıkışının hizmet cetvelinde görüldüğü,09.06.1994-06.01.1997 tarihleri arasında 306655.35 sicil nolu işyerinde,1994/2,3. dönemlerde, 30, 40 gün,1995/1,2,3. dönemlerde 40, 52,50 gün,1996/1,2,3. dönemlerde 75, 120, 120 gün, 1997/1. dönemde 5 gün, olmak üzere 532 gün çalışmasının olduğu,395 gün eksik bildirim yapıldığı,16.01.1999 – 09.12.2004 tarihleri arasında 1114263.35 sicil nolu işyerinde,1999/1,2,3. dönemlerde,84,110,120 gün,2000/1,2,3. dönemlerde 119,100,110 gün, 2001/1,2,3. dönemlerde, 112, 40,40 gün, 2002/1,2,3. dönemlerde, 40,40,40 gün, 2003/1,2. dönemlerde, 40, 17 gün, 2003/3. dönemde 37 gün, 2004/1. dönemde , 51 gün, 2004/5,6,7,8,9,10,11,12. aylarda 20,28,30,26,26,29,27,9 gün olmak üzere toplam 1295 gün çalışmasının olduğu,tesbiti istenilen dönem ile çakışan başka işyeri çalışmasının olmadığı, 1999-2004 yılları arasına yönelik ücret bordroları ile 1994/2-2004/10. ay arası dönem bordrolarının geldiği, davacının SSK hizmet cetvelinde görülen kadar çalışmasının görüldüğü,1994-1997 yılları arası ücret bordrolarının gelmediği, gelen ücret bordrolarının imzalı olduğu, işveren … İç Mimari Mob Dek San. Tic Dağ Paz Ltd. Şti ne ait işyerinin 01.05.1992 tarihinde yasa kapsamına alındığı ve halen faal olduğu, dinlenen bordro tanıklarının eksik bildirim yapılan sürelerde davalı işyerinde çalışan kişiler olmadıkları, davacının 21.05.1997-24.11.1998 tarihleri arasında askerlik yaptığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık, somut olayda fiili çalışma olgusunun yöntemince kanıtlanmış olup olmadığı, mahkemece bu yönde yapılan inceleme ve araştırmanın hükme yeterli bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.
Davanın yasal dayanağını oluşturan, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasa’sının 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez. Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasa’nın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir. 506 sayılı Yasa’nın 79/10. maddesinde bu tür hizmet tespit davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge veya yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması salt, bu nedene dayalı istemin reddine neden olmaz. Somut bilgilere dayanması koşuluyla, bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen veya bilmesi gereken komşu işyerleri kayıtlı çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen kim diğer kanıtlarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.
Somut olaya gelince; mahkemece açıklanan şekilde fiili çalışmanın varlığının yöntemince araştırılmadan uyuşmazlık konusu dönemin tamamında çalışması bulunan bordro tanıkları yada kayıtlara geçmiş komşu iş yeri sahibi veya çalışanı oldukları belli olmayan tanıkların beyanı ile yetinilerek sonuca gidildiği ortadadır. Bir başka anlatımla dinlenen tanıkların davacının sigortalı çalışmalarının eksik bildirildiği dönemlerde davalı işyerinde çalışmış resmi kayıtlara geçmiş bordro tanığı ya da komşu iş yeri tanığı olmadıkları halde eksik inceleme ve araştırma ile sonuca gidilmiş olması da doğru değildir.
Yapılacak iş; tespit kararı verilen dönemlere ait dönem bordrolarında kayıtlı tanıklar saptanarak bunların bilgilerine başvurmak, bordolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmediği takdirde, zabıta, maliye ve meslek Odası aracılığı ve Muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tesbit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/10. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 01.04.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.