YARGITAY KARARI
DAİRE : 21. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2012/23441
KARAR NO : 2013/3657
KARAR TARİHİ : 04.03.2013

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacılar, murisinin iş kazası sonucu ölümünden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, bozmaya uyarak ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici nedenlere ve temyiz nedenlerine göre davalılar … Oto.Pet.Gıd.ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur.Nak.Tic.A,Ş ile … Top.Gıd. Tic. Vekilinin tüm, davacılar vekilinin ise aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddine,
2-Dava, 13.09.2005 tarihinde geçirdiği iş kazasında vefat eden sigortalının hak sahiplerinin maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemlerine ilişkindir.
Mahkemece, davalı … aleyhine açılan manevi tazminat davasının husumet yokluğu nedeniyle, maddi tazminat davasının ise feragat nedeniyle reddine karar verilirken davacı anne ve baba için 10.000’erTL, davacı kardeşler için 5.000,00’er TL, davacı … için ise 2.000,00TL manevi tazminatın davalı … ile davalı … Oto.Pet.Gıd.ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur.Nak.Tic.A,Ş’den tahsiline karar verilmiştir.
Dosya kapsamındaki kayıt ve belgelerden, davaya konu olay nedeniyle 05.01.2006 tarihinde açılan ilk davada hasım olarak yalnızca … Oto.Pet.Gıd. ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur. Nak.Tic.A,Ş’nin hasım gösterildiği, buna karşılık aleyhine usulünce açılan bir dava olmayan, ihbar olunan … Toptan Gıd.Tic. aleyhine olarak da hüküm kurulduğu, açılan bu ilk davada verilen 19.04.2011 tarihli kararın Dairemiz 31.10.2011 tarihli kararı ile bozulduğu, ilgili bozma ilamında davacılar ile davalı … Oto.Pet.Gıd. ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur. Nak.Tic.A,Ş’nin tüm temyiz itirazlarının reddine karar verilirken, bozma nedeni olarak “hakkında usulüne uygun biçimde açılmış bir dava bulunmayan ve dava kendisine ihbar olunan konumunda olan … Top.Gıd.Tic hakkında hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğunun” belirtildiği, bu bozma kararı sonrasında davacılar vekilince aynı olaya dair 09.04.2012 tarihinde … Top.Gıd.Tic ve … aleyhine ayrı bir dava açıldığı, mahkemenin 16.12.2012 tarihli kararı ile davaların birleştirildiği, ölen kazalının davalı … Top.Gıd.Tic. İşçisi olup yine bu işverenin istihdamı davalı
…’ın kullanımındaki araç ile geçirilen kaza neticesinde sigortalı …’in vefat ettiği bu zararlandırıcı neticenin meydana gelmesinde %90 oranında davalı …’ın %10 oranında ise emniyet kemeri takmadığı için davacılar yakını …’in kusurlu bulunduğu, …’in davalı … Oto.Pet.Gıd.ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur.Nak.Tic.A,Ş’nin ortaklarından olup bu şirkete ait fatura da …’e ait gıda şirketinin … Oto.Pet.Gıd.ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur.Nak.Tic.A,Ş’nin … şubesi olarak belirtildiği anlaşılmıştır.
Mahkemece davalı işveren … bakımında pasif husumet yokluğu nedeniyle zararlandırıcı sigorta olayında sorumluluğunun bulunmadığı sonucuna varılmış olunmasına göre uyuşmazlığın sağlıklı bir çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle asıl işveren-alt işveren kavramı ile istihdam eden olarak işverenin sorumluluğu ve yine araç işletenin sorumluluğu kavramlarının açıklanmasında fayda bulunmaktadır.
4857 sayılı Kanun’un 2.maddesine göre bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.
İş Kanunu’nun 2.maddesinin 7.fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.
5510 sayılı Kanun’un 12/6.maddesi ile de asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumlu tutulmuştur.
4857 sayılı Kanun’un 2/7.maddesi ile işçilerin İş Kanunu’ndan, sözleşmeden ve toplu iş sözleşmesinden doğan hakları, 5510 sayılı Kanun’un 12/6.maddesi ile de Kurumun alacakları ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi halde, 4857 veya 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu.
Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu “müteselsil sorumluluktur”. Asıl işveren, doğrudan bir hizmet sözleşmesi bulunmamakla birlikte İş Kanunu’nun 2.maddesinin 6.fıkrası gereğince alt işverenin işçilerinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uğrayacakları maddi ve manevi zarardan alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu nedenle meslek hastalığına veya iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü halinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi yalnızca asıl işverene veya alt işverene karşı da açabilirler.
Öte yandan asıl işveren ile alt işveren arasında yapılan sözleşme ile iş kazası veya meslek hastalığına bağlı maddi ve manevi tazminat sorumluluğunun alt işverene ait olduğunun kararlaştırılması; bu sözleşmenin tarafı olmayan işçi veya mirasçıları da bağlamaz.
Alt işverenden söz edebilmek ve asıl işvereni, aracının borçlarından sorumlu tutabilmek için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır.
a) İşyerinde işçi çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır. Sigortalı çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için, bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır.
b) Bir başka işveren, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş almalı ve sigortalı çalıştırmalıdır.
c) İşverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Bu kişinin diğer bir takım işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının sonuca etkisi bulunmamaktadır.
d) İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte olmamalıdır, aksi halde iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde bulunacaktır.
e) İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, iş anahtar teslimi verildiğinde veya işveren kendisi sigortalı çalıştırmaksızın işi bölerek ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Yasanın tanımladığı anlamda asıl işveren olmayacağından, bir alt-üst işveren ilişkisi bulunmayacaktır.
f) Alt işverenin aldığı iş, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi yada yardımcı işler kapsamında bulunmalıdır. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İşyerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi halinde, alt işverenden söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 24.05.1995 gün ve 1995/9-273-548 sayılı kararı da aynı yöndedir.)
Bunun yanında 2918 sayılı Yasa’nın 85.maddesinde araç maliki ve işletenin, Türk Borçlar Kanunu’nun 66.maddesinde de adam çalıştıranın sorumluluğu düzenlenmiştir. Her iki halde de yani gerek araç maliki ve işletenin ve gerekse istihdam edenin sorumluluğunun kusura dayalı sorumluluk olmayıp işletenin sürücüsünün istihdam edenin de çalıştırdığı kişinin zarar doğurucu eylemlerinden sorumlu olacakları ilgili bu maddeler düzenlemelerine göre ortada olan bir durumdur.
Tüm bu açıklamalardan olarak somut olayda, … Oto.Pet.Gıd.ve Tük.Mad.Eğt.İnş.Tur.Nak.Tic.A,Ş’ aleyhine olarak verilen 19.04.2011 tarihli kararın Dairemizin 31.10.2011 tarihli Bozma ilamında bozma dışı bırakılarak kesinleştiğinin anlaşılmasına göre bu davalı hakkında 01.11.2012 tarihli karar ile yeniden karar verilmesi isabetli olmamışsa da netice itibariyle bu davalı şirket aleyhine verilen 01.11.2012 tarihli kararın 31.10.2011 tarihli bozma öncesi verilen karar ile aynı olduğunun anlaşılmasına göre yeniden bozma konusu yapılmamıştır. Diğer taraftan davalı … Top.Gıd.Tic.’in gerek zararlandırıcı olayda kusuru tespit olunan davalı …’ın işvereni olarak, gerekse kazaya karışan aracın işleteni olarak kusursuz sorumluluğunun bulunduğu göz ardı edilerek bu davalı bakımından acılan davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
Kabule göre de … Top.Gıd.Tic aleyhine acılan davanın reddine karar verilmesine rağmen bu davalı aleyhine vekalet ücreti kararlaştırılması ve yargılama giderlerinden sorumlu tutulması da doğru olmamıştır.
O halde,davacılar vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.(21.HD.19.11.2009, 2009/10431-15193)
SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davacılara iadesine, aşağıda … temyiz harcının temyiz edenlerden davalılara yükletilmesine,04/03/2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.